Blogging Gadgets











ڕێزگرتنی زانایان و خۆش ویستنیان نیشانه‌ی ئه‌هلی سونه‌یه‌. وه‌باسکردنیان به‌خراپه‌ نیشانه‌ی ئه‌هلی بیده‌عه‌یه‌
سەردان :
٣٠٣٢
     &  
فۆنت :
+
&
-

له‌ بنه‌ماكانى ئه‌هلى سوننه‌و جه‌ماعه‌ خۆشويستنى زانايان و ڕێزلێگرتنيانه‌

وه‌ له‌ بنه‌ماكانى ئه‌هلى بيدعه‌و حزبايه‌تى ڕق لێبوونيان و به‌ خراپه‌ باسكردنيانه‌

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله رب العالمين، وصلى الله وسلم وبارك على سيّد الأنبياء وخاتم المرسلين نبينا محمد وعلى آله وأصحابه وأتباعه الى يوم الدين .

زانايان ميراتگرى پێغه‌مبه‌رانى خواى گه‌وره‌ن و له‌ پاش ئه‌وان ئه‌ركى گه‌ياندنى دين و په‌يامى خوا له‌ ئه‌ستۆى ئه‌ماندايه‌، وه‌ خاوه‌نى چه‌ندين فه‌زڵ و چاكه‌ن:

أبو الدرداء (ڕه‌زای خوای لێبێت)  فه‌رموويه‌تى بيستم له‌ پێغه‌مبه‌ر () فه‌رمووى: (مَنْ سَلَكَ طَرِيقَاً يَلْتَمِسُ فِيهِ عِلْمَاً سَهَّلَ اللَّهُ لَهُ طَرِيقًا إِلَى الْجَنَّةِ، وَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا رِضَاً لِطَالِبِ الْعِلْمِ، وَإِنَّ طَالِبَ الْعِلْمِ يَسْتَغْفِرُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاءِ وَالأَرْضِ حَتَّى الْحِيتَانِ فِي الْمَاءِ، وَإِنَّ فَضْلَ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ، وَإِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الأَنْبِيَاءِ، وَإِنَّ الأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَارَاً وَلاَ دِرْهَمَاً، وَإِنَّمَا وَرَّثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَهُ أَخَذَ بِحَظٍّ) صحيح سنن أبـي داود رقم: (3641) ، وصحيح سنن ابن ماجة رقم: (182) .  واته‌: هه‌ر كه‌سێك رێگايه‌ك بگرێته‌ به‌ر بۆ به‌ده‌ست خستنى زانستى شه‌رعى ئه‌وا خواى گه‌وره‌ رێگاى به‌هه‌شتى بۆ ئاسان ده‌كات، وه‌ فريشته‌كان باڵيان راده‌خه‌ن بۆ ئه‌و كه‌سه‌ى ده‌گه‌ڕێت به‌ دواى زانستى شه‌رعيدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ى رازين به‌وه‌ى بۆى ده‌گه‌ڕێت، وه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ى كه‌ له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ويدان داواى لێخۆشبون ده‌كه‌ن بۆ شه‌رع زانه‌كان ته‌نانه‌ت ماسيش له‌ ده‌ريادا، وه‌ گه‌وره‌يى چاكێتى شه‌رع زان به‌سه‌ر په‌رستكار (عابد)ه‌وه‌ وه‌ك چاكێتى و جوانى مانگ وايه‌ به‌سه‌ر هه‌موو ئه‌ستێره‌كانه‌وه‌، وه‌ زانايان ميراتگرى پێغه‌مبه‌رانن، وه‌ پێغه‌مبه‌ران دينارو درهه‌ميان به‌ ميرات به‌جێ نه‌هێشتوه‌ به‌ڵكو ته‌نها زانستى شه‌رعيان به‌ميرات به‌جێ هێشتوه‌، جا هه‌ركه‌سێ به‌ده‌ستى خات ئه‌وا به‌شێكى زۆرى به‌ده‌ست خستوه‌ . وه‌ چه‌ندين به‌ڵگه‌ى تر هاتووه‌ له‌ نێو قورئان و فه‌رمووده‌ صه‌حيحه‌كانى پێغه‌مبه‌ردا () سه‌باره‌ت به‌ فه‌زڵ و چاكه‌ى زانايان له‌وانه‌: خواى گه‌وره‌ فه‌رموويه‌تى: (إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ) [فاطر 28]. واته‌: ته‌نها به‌نده‌ شه‌رع زانه‌كان له‌ خوا ده‌ترسن به‌ زانيارييه‌وه‌ . وه‌ فه‌رموويه‌تى: (قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ) [الزمر 9] . واته‌: بڵێ ئايا ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌ شاره‌زان و شه‌رع زانن وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ نه‌شاره‌زان؟  وه‌ فه‌رموويه‌تى:  (يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آَمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ )[الـمجادلة 11] . واته‌: خوا پله‌ى ئيمانداران له‌ ئێوه‌و ئه‌وانه‌ى زانستى شه‌رعيان پێدراوه‌ به‌رز ده‌كاته‌وه‌ . وه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا () فه‌رموويه‌تى: (مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ) صحيح البخاري رقم: (71) . واته‌: ئه‌گه‌ر كه‌سێك خوا خه‌يرو چاكه‌ى بۆ بوێت ئه‌وا شاره‌زاو زاناى ده‌كات له‌ ئيسلام .

وه‌ له‌ (أبو أُمَامَةَ الْبَاهِلِي)ه‌وه‌ (ڕه‌زای خوای لێبێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ فه‌رموويه‌تى: ذُكِرَ لِرَسُولِ اللَّهِ () رَجُلاَنِ أَحَدُهُمَا عَابِدٌ وَالآخَرُ عَالِمٌ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (): فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (): (إِنَّ اللَّهَ وَمَلاَئِكَتَهُ وَأَهْلَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ حَتَّى النَّمْلَةَ فِي جُحْرِهَا وَحَتَّى الْحُوتَ لَيُصَلُّونَ عَلَى مُعَلِّمِ النَّاسِ الْخَيْرَ) صحيح سنن الترمذي رقم: (2685 ) ، وصحيح الـجامع الصغير رقم: (4213) . واته‌: باسى دوو پياو كرا بۆ پێغه‌مبه‌رى خوا () يه‌كێكيان په‌رستكار بوو ئه‌وى تريانيش زانــا بوو، پێغه‌مبه‌رى خوايش () فه‌رمووى: فه‌زڵ و چاكه‌ى زانــا به‌سه‌ر په‌رستكاره‌وه‌ وه‌كو فه‌زڵ و چاكه‌ى من وايه‌ به‌سه‌ر نزمترينتانه‌وه‌، ئه‌نجا پێغه‌مبه‌رى خوا () فه‌رمووى: به‌ڕاستى خواو فريشته‌كانى و خه‌ڵكى ئاسمانه‌كان و زه‌وى و ته‌نانه‌ت مێرووله‌ش له‌ نێو كونه‌كه‌يداو ته‌نانه‌ت ماسيش دوعاى خێر ده‌كه‌ن بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌وا خه‌ڵكى فێرى خێر و چاكه‌ ده‌كه‌ن .

* كۆمه‌ڵى ڕزگاربوو و سه‌ركه‌وتوو (الفرقه‌ الناجيه‌ الـمنصوره‌) بريتين له‌ (زانايان و ئه‌هلى حه‌ديث): پێغه‌مبه‌رى خوا () فه‌رموويه‌تى: (وَتَفْتَرِقُ هذه الأمَّة عَلَى ثلاثٍ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً، كُلّهَا فِي النّارِ إِلاّ وَاحِدَةً، وَهِيَ الْجَمَاعَةُ) رواه الـحاكم في الـمستدرك رقم: (407) وصححه الألبانـي في سلسلة الأحاديث الصحيحة رقم: (204) .   واته‌: ئه‌م ئوممه‌ته‌ دابه‌ش ده‌بێت بۆ حه‌فتاو سێ فيرقه‌، هه‌موويان له‌ ئاگرى دۆزه‌خ دان ته‌نها يه‌كێكيان نه‌بێت، ئه‌ويش (الـجماعه‌)يه‌ .

هه‌روه‌ها پێغه‌مبه‌رى خوا () فه‌رموويه‌تى:  (لاَ تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي مَنْصُورِينَ لاَ يَضُرُّهُمْ مَنْ خَذَلَهُمْ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ) صحيح سنن الترمذي رقم: (2351) . واته‌: به‌رده‌وام كۆمه‌ڵێك له‌ ئوممه‌ته‌كه‌م سه‌ركه‌وتوون و ئه‌وانه‌ى كه‌ سه‌ريان ناخه‌ن زيانيان پێ ناگه‌يه‌نن تاوه‌كو ڕۆژى قيامه‌ت دێت .

* ئيمامي (أحـمد / 164 ـ 241 هـ) فه‌رموويه‌تى: (إنْ لـمْ تكُنْ هذه الطائفة الـمنصورة أصحاب الـحديث فـلا أدري مَـنْ هُـم) .هه‌روه‌ها فه‌رموويه‌تى: (إنْ لـمْ يكونوا أهل الـحديث فـلا أدري مَـنْ هُـم) . واته‌: ئه‌گه‌ر (كۆمه‌ڵى سه‌ركه‌وتو و ڕزگاربوو) بريتى نه‌بن له‌ (ئه‌هلى حه‌ديث) ئه‌وا نازانم كێن .

- ئيمامى (عبد الله بن الـمبارك / 118 ـ 181 هـ) كه‌ فه‌رموويه‌تى: (هُـم عندي أصحاب الـحديث) . ئه‌وانه‌ لاى من بريتين له‌ (ئه‌هل و هه‌ڵگرانى حه‌ديث) .

-  ئيمامي (علـي بن الـمـدنـي شيخ الإمام البخاري / 161 ـ 234 هـ) قال عنهُ الإمام البخاري: (وكان علـي أعلم أهل زمانهِ) "فتح الباري شرح صحيح البخاري" 2 / 285) . ، هه‌روه‌ها ئيمامي (البخاري / 194 ـ 256 هـ) كه‌ هه‌ردووكيان فه‌رموويانه‌: (هُـم أصحاب الـحديث) . بريتين له‌ (ئه‌هل و هه‌ڵگرانى حه‌ديث) .

-  هه‌روه‌ها ئه‌مه‌ ووته‌ى ئه‌م پێشه‌واو زانايانه‌شه‌ ڕه‌حمه‌تى خوا له‌ هه‌موويان بێت: (الإمام الأصفهانـي / ت  ـ 535 هـ)، (الـحاكم النيسابوري / ت ـ 405 هـ)، (الـحافظ ابن حبّـان / ت ـ 354 هـ) وغيرهم من الفقهاء والـمحدثين قديـماً وحديثاً ...

 -  ئيمامي (أحـمد بن سنان / ت ـ 259 هـ) فه‌رموويه‌تى:(هُـم أهل العلم وأصحاب الآثـار) . واته‌: ئه‌وانه‌ بريتين له‌ (ئه‌هلى عيلم و هه‌ڵگرانـى حه‌ديث و ميراتىيه‌كه‌ى پێغه‌مبه‌ر ().

-  ئيمامى (البخاري / 194 ـ 256 هـ) فه‌رموويه‌تى: (باب قول النبـي (): "لا تـزالُ طائـفةٌ من أمتـي ظاهرين علـى الـحق" وهُم أهل العلم ) "فتح الباري": (13/358) . واته‌: ئه‌وانه‌ ئه‌هلى عيلمن . هه‌روه‌ها ئيمامى (البخارى)  فه‌رموويه‌تى: باب وكذلك جعلناكم أمَّـةً وسطاً وما أمر النبـي () بلزوم الـجماعة وهُم أهل العلم) . واته‌: بابه‌تى (ئێوه‌مان كردووه‌ به‌ ئوممه‌تێكى مامناوه‌ند) و ئه‌وه‌ش كه‌ پێغه‌مبه‌ر () فه‌رمانى پێكردووه‌ به‌ پيوه‌ست بوون به‌ (الـجماعه‌)وه‌ ئه‌وانيش بريتين له‌ ئه‌هلى عيلم .

وقال الـحافظ ابن حجر فـي شرحهِ: (أهل الـجهل ليسوا عُدولاً وكذلك أهل البدع، فعُرِفَ أنَّ الـمُراد بالوصف الـمذكور: أهل السنَّـة والـجماعة وهُـم أهل العلم الشرعـي ...وقال ابن بطال: مُراد الباب الـحَضُّ علـى الاعتصام بالـجماعة ... والـمُراد بالـجماعة: أهل الـحَل والعقد من كُل عصر ... وهُم الـمراد بقولهِ أهل العلم) ا.هـ ملخصاً  فتح الباري شرح صحيح البخاري: (13 / 386 ـ 387) . واته‌: كه‌سانى نه‌زان و خاوه‌ن جه‌هل دادپه‌روه‌ر نين و هه‌روه‌ها (ئه‌هلى بيده‌ع)يش، بۆيه‌ زانرا كه‌وا مه‌به‌ست به‌و وه‌سفه‌ى كه‌ باسكرا بريتىيه‌ له‌: (ئه‌هلى سوننه‌ و جه‌ماعه‌) ئه‌وانيش (ئه‌هلى عيلمى شه‌رعى)ن، وه‌ (ابن بطال) فه‌رموويه‌تى: مه‌به‌ستى ئه‌م بابه‌ته‌ بريتىيه‌ له‌: هاندان بۆ ده‌ستگرتن به‌ (الـجماعه‌)وه‌ .. وه‌ مه‌به‌ستيش به‌ (الـجماعه‌) بريتىيه‌ له‌: (ئه‌هلى حه‌ل و عه‌قد) له‌ هه‌موو سه‌رده‌مێكدا ... ئه‌وانيش مه‌به‌ستن به‌وه‌ى كه‌ وتويه‌تى: ئه‌هلى عيلمــــن .

وقال الـحافظ أيضاً: (قال قومٌ الـمراد بالـجماعة: الصحابة دونَ مَنْ بعدهم، وقال قومٌ: الـمُراد بـهم أهل العلم لأنَّ اللهَ جعلهم حُـجَّـةً علـى الـخلق والناسُ تَـبَـعٌ لـهم فـي أمر الديـن) "الفتح": (13 / 47) .واته‌: وه‌ خه‌ڵكانێك فه‌رموويانه‌: مه‌به‌ست به‌ الـجماعه‌) بريتىيه‌ له‌: ته‌نها صه‌حابه‌ جگه‌ له‌وانه‌ى دواى ئه‌وان، وه‌ خه‌ڵكانێكى تر فه‌رموويانه‌: مه‌به‌ست پێيان بريتىيه‌ له‌: ( ئه‌هلى عيلم) چونكه‌ خواى گه‌وره‌ (ئه‌هلى عيلم)ى كردووه‌ به‌ به‌ڵگه‌ به‌سه‌ر بوونه‌وه‌ره‌وه‌، وه‌ خه‌ڵكيش له‌ بوارى ئاييندا شوێنكه‌وته‌ى ئه‌وانن .

سودێك: ده‌بينين ئيمامى (البخارى) ڕه‌حمه‌تى خواى گه‌وره‌ى لێبێت لێره‌دا سه‌باره‌ت به‌ ده‌ست نيشان كردنى (الطائفة الـمنصورة والفرقة الناجية) دوو ووته‌ى هه‌يه‌، به‌ڵام هيچ جياوازى يه‌ك نى يه‌ له‌ نێوان ئه‌م دوو لێكدانه‌وه‌يه‌دا وه‌ك ئيمامى (الألبانـي) به‌ ڕه‌حمه‌ت بێت پاش گێڕانه‌وه‌ى هه‌ردوو ووته‌كه‌ى ئيمامى (البخارى) فه‌رموويه‌تى: (ولا مُنافاةَ بينهُ وبين ما قبلهُ كـما هو ظاهـر، لأنَّ أهل العلم هُـم أهل الـحديث، وكُلَّـما كان امرءٌ أعلم بالـحديث كان أعلم فـي العلم مِـمَّنْ هـو دونهُ فـي الـحديث كـما لا يـخفـى) سلسلة الأحاديث الصحيحة: (1 / 481) .  وه‌ ووته‌كه‌ى ئمامى (أحـمد بن سنان / ت ـ 259 هـ) كه‌ فه‌رموويه‌تى: (هُـم أهل العلم وأصحاب الآثـار) به‌ڵگه‌يه‌كى زۆر ڕوون و ئاشكرايه‌ بۆ ووته‌كه‌ى ئيمامى (الألبانـي) ڕه‌حمه‌تى خواى په‌روه‌ردگار له‌ هه‌موويان بێت .   

وقال الإمام الترمذي [209 ـ 279 هـ]: (وتفسير الـجماعة عند أهل العلم: هُم أهل الفقه والعلم والـحديث) .واته‌: ته‌فسيرو لێكدانه‌وه‌ى (الـجماعه‌) به‌ لاى زانايانه‌وه‌: ئه‌وانه‌ن كه‌ ئه‌هلى فقه و زانست و فه‌رمووده‌ن . بۆيه‌ خۆشويستن و ڕێزلێگرتن و گوێڕايه‌ڵى بۆ كردن و شوێنكه‌وتن و به‌ چاكه‌ باسكردنى زانايان بريتى يه‌ له‌ خۆشويستن و ڕێزلێگرتن له‌و ميراته‌ى كه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رانى خواى گه‌وره‌وه‌ پێيانگه‌يشتووه‌ و ده‌يگه‌يه‌نن و شوێنكه‌وتنيشه‌ بۆ به‌رنامه‌ى (كۆمه‌ڵى سه‌ركه‌وتو و ڕزگاربوو) .

وه‌ ئه‌مه‌ش (يه‌كێكه‌ له‌ ئوصول و بناماكانى بيروباوه‌ڕى ئه‌هلى سوننه‌و جه‌ماعه‌):

(شيخ الإسلام ابن تيمية) له‌ كتێبى (العقيدة الواسطية)دا فه‌رموويه‌تى: (..وَمِنْهُمْ أَعْلَامُ الْهُدَى، وَمَصَابِيحُ الدُّجَى، أُولُو الْمَنَاقِبِ الْمَأْثُورَةِ، وَالْفَضَائِلِ الْمَذْكُورَةِ، وَفِيهِمُ الْأَبْدَالُ، وَفِيهِمْ أَئِمَّةُ الدِّينِ، الَّذِينَ أَجْمَعَ الْمُسْلِمُونَ عَلَى هِدَايَتِهِمْ وَدِرَايَتِهِمْ، وَهُمُ الطَّائِفَةُ الْمَنْصُورَةُ الَّذِينَ قَالَ فِيهِمُ النَّبِيُّ (): "لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الْحَقِّ مَنْصُورَةً، لَا يَضُرُّهُمْ مَنْ خَالَفَهُمْ، وَلَا مَنْ خَذَلَهُمْ ؛ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ"، نَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنَا مِنْهُمْ ..)((( شرح العقيدة الواسطية ص: (186 ـ 187) . قال الشيخ محمد خليل الـهراس: (وَأَمَّا الْأَبْدَالُ؛ فَهُمْ جَمْعُ بَدَلٍ، وَهُمُ الَّذِينَ يَخْلُفُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا فِي تَجْدِيدِ هَذَا الدِّينِ وَالدِّفَاعِ عَنْهُ؛ كَمَا فِي الْحَدِيثِ: "يَبْعَثُ اللَّهُ لِهَذِهِ الْأُمَّةِ عَلَى رَأْسِ كُلِّ مِائَةِ سَنَةٍ مَنْ يُجَدِّدُ لَهَا أَمْرَ دِينِهَا" ) . واته‌: (الْأَبْدَالُ) بريتين له‌ ئه‌وانه‌ى كه‌وا هه‌ندێكيان جێى هه‌ندێكى تريان ده‌گرنه‌وه‌ له‌ نوێ كردنه‌وه‌ى ئه‌م دينه‌ و به‌رگرى كردن لـێی، هه‌روه‌كو له‌ فه‌رمووده‌كه‌دا هاته‌ووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر ()  فه‌رموويه‌تى: "خواى گه‌وره‌ له‌ سه‌ره‌تاى هه‌موو سه‌د ساڵ جارێكدا كه‌سانێك ده‌نێرێت بۆ ئه‌م ئوممه‌ته‌ كه‌وا بوارى ئاينه‌كه‌يانيان بۆ نوێ ده‌كه‌نه‌وه‌" .)))

واته‌: له‌ نێو ئه‌هلى سوننه‌دا زانايانى ڕێنماييكارو چراكانى تاريكى هه‌ن، ئه‌وانه‌ى كه‌ خاوه‌نى چه‌ندين ڕێزو چاكه‌ى له‌پاش خۆ به‌ جێ ماو و هه‌ميشه‌ باس كراون، وه‌ نوێكه‌ره‌وانه‌ى ئايينيان تێدايه‌ كه‌ هه‌ندێكيان جێى هه‌ندێكى تريان ده‌گرنه‌وه‌ له‌ نوێ كردنه‌وه‌ى ئه‌م دينه‌دا، وه‌ پێشه‌وايانى ئاينيان تێدايه‌، ئه‌وانه‌ى كه‌ موسڵمانان كۆڕاو يه‌كده‌نگن له‌سه‌ر ڕێنماييكراوی و تێگه‌يشتن و شاره‌زاييان، ئه‌وانن كۆمه‌ڵى سه‌ركه‌وتوو كه‌وا پێغه‌مبه‌ر () له‌باره‌يانه‌وه‌ فه‌رموويه‌تى: "به‌رده‌وام كۆمه‌ڵێك له‌ ئوممه‌ته‌كه‌م له‌سه‌ر حه‌ق سه‌ركه‌وتوون، زيانيان پێناگه‌يه‌نن ئه‌وانه‌ى كه‌ پێچه‌وانه‌يان ده‌كه‌ن و ئه‌وانه‌ش كه‌ پشتيان به‌رده‌ده‌ن، تاوه‌كو قيامه‌ت هه‌ڵده‌سێت"، داواكارين له‌ خوا كه‌ بمانكات به‌ به‌شێك لێيان ..

وه‌ ئيمامى (الطحاوي) له‌ كتێبى (العقيدة الطحاوية)دا فه‌رموويه‌تى: (وَعُلَمَاءُ السَّلَفِ مِنَ السَّابِقِينَ، وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنَ التَّابِعِينَ - أَهْلِ الْخَيْرِ وَالْأَثَرِ، وَأَهْلِ الْفِقْهِ وَالنَّظَرِ - لَا يُذْكَرُونَ إِلَّا بِالْجَمِيلِ، وَمَنْ ذَكَرَهُمْ بِسُوءٍ فَهُوَ عَلَى غَيْرِ السَّبِيلِ) . واته‌: وه‌ زانايانى سه‌له‌ف ئه‌وانه‌ى پێشين و ئه‌وانه‌ش كه‌ به‌دواى ئه‌واندا هاتوون له‌ تابعين ئه‌هلى خێرو ئه‌ثه‌رن وه‌ ئه‌هلى فقه و تێڕوانينن باس ناكرێن ئيللا به‌ جوانى نه‌بێت، وه‌ هه‌ركه‌سێك به‌ خراپه‌ باسيان بكات ئه‌وا ئه‌و كه‌سه‌ له‌سه‌ر ڕێگاى ڕاست نى يه‌ .

(ابن أبـى العز) كه‌ خاوه‌نى كتێبى (شرح العقيدة الطحاوية)يه‌ له‌ شه‌رحى ئه‌م بنه‌مايه‌دا فه‌رموويه‌تى: (ش: قَالَ تَعَالَى: ( وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا )  النساء [115].  فَيَجِبُ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ بَعْدَ مُوَالَاةِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ مُوَالَاةُ الْمُؤْمِنِينَ، كَمَا نَطَقَ بِهِ الْقُرْآنُ، خُصُوصَاً الَّذِينَ هُمْ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ، الَّذِينَ جَعَلَهُمُ اللَّهُ بِمَنْزِلَةِ النُّجُومِ، يُهْدَى بِهِمْ فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ .  وَقَدْ أَجْمَعَ الْمُسْلِمُونَ عَلَى هِدَايَتِهِمْ وَدِرَايَتِهِمْ، إِذْ كُلُّ أُمَّةٍ قَبْلَ مَبْعَثِ مُحَمَّدٍ () عُلَمَاؤُهَا شِرَارُهَا، إِلَّا الْمُسْلِمِينَ، فَإِنَّ عُلَمَاءَهُمْ خِيَارُهُمْ، فَإِنَّهُمْ خُلَفَاءُ الرَّسُولِ مِنْ أُمَّتِهِ، وَالْمُحْيُونَ لِمَا مَاتَ مِنْ سُنَّتِهِ، فَبِهِمْ قَامَ الْكِتَابُ وَبِهِ قَامُوا، وَبِهِمْ نَطَقَ الْكِتَابُ وَبِهِ نَطَقُوا ... فَلَهُمُ الْفَضْلُ عَلَيْنَا وَالْمِنَّةُ بِالسَّبْقِ، وَتَبْلِيغِ مَا أُرْسِلَ بِهِ الرَّسُولُ () إِلَيْنَا، وَإِيضَاحِ مَا كَانَ مِنْهُ يَخْفَى عَلَيْنَا، فَرَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَأَرْضَاهُمْ) شرح العقيدة الطحاوية لابن أبـي العز ص: (198 ـ 199) . واته‌: خواى گه‌وره‌ فه‌رموويه‌تى: هه‌ر كه‌سێك سه‌رپێچى پێغه‌مبه‌ر () بكات و پشتى لـێهه‌ڵكات له‌ پاش ئه‌وه‌ى ڕێگاى ڕاستى هيدايه‌تى بۆ ڕوون بوبێته‌وه‌، وه‌ شوێنى ڕێگاو به‌رنامه‌ى جگه‌ له‌ باوه‌ڕداران (پێشينه‌ چاكه‌كان) بكه‌وێت ئه‌وا ئێمه‌ له‌ دونيادا ڕووى وه‌رده‌گێڕين بۆ لاى ئه‌وه‌ى كه‌ ئه‌و ڕووى لـێكردووه‌ و له‌ قيامه‌تيشدا ده‌يخه‌ينه‌ ناو دۆزه‌خه‌وه‌ كه‌ خراپترين سه‌ره‌نجامه‌ بۆيان .

بۆيه‌ پێويسته‌ له‌سه‌ر هه‌موو موسڵمانێك له‌ پاش خۆشه‌وێستى و دۆستايه‌تى خواو پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى خۆشه‌وێستی و دۆستايه‌تى هه‌بێت بۆ ئيمانداران هه‌روه‌كو چۆن قورئان وتويه‌تی، به‌تايبه‌ت ئه‌و ئيماندارانه‌ى كه‌ ميراتگرى پێغه‌مبه‌رانن، ئه‌وانه‌ى كه‌ خوا له‌ جێى ئه‌ستێره‌كاندا دايناون، بۆ ئه‌وه‌ى خه‌ڵكى ڕێگاى ڕاست و مه‌به‌ستيان پێ بدۆزێته‌وه‌ له‌ نێو تاريكاييه‌كانى وشكانى و ده‌ريادا .

وه‌ هه‌موو موسڵمانان كۆڕاو يه‌كده‌نگن له‌سه‌ر ڕێنماييكراوى و تێگه‌يشتن و شاره‌زايى زانايان، چونكه‌ هه‌موو ئوممه‌تێك له‌ پێش هاتنى مُحَمَّدٍ () زاناكانيان خراپترينيان بوون ته‌نها موسڵمانان نه‌بێت، كه‌ به‌ڕاستى زانايانى موسڵمانان باشترينيانن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ى جێنيشينى پێغه‌مبه‌رن () له‌ نێو ئه‌ممه‌ته‌كه‌يدا، وه‌ زيندوو كه‌ره‌وه‌ى ئه‌وه‌ن كه‌ مردووه‌ له‌ سوننه‌ته‌كاني، كتێبه‌كه‌ى خوا به‌وانه‌ وه‌ستاوه‌و ئه‌وانيش به‌ كتێبه‌كه‌ى خواوه‌ وه‌ستاون، وه‌ كتێبه‌كه‌ى خوا باسى له‌ فه‌زڵ  و چاكه‌ى ئه‌وان كردووه‌و ئه‌وانيش كتێبه‌كه‌ى خوا باس ده‌كه‌ن بۆ خه‌ڵكى ... زانايان فه‌زڵ  و مننه‌تيان هه‌يه‌ به‌سه‌رمانه‌وه‌ به‌ پێشكه‌وتنيان به‌سه‌رمانه‌وه‌، وه‌ به‌ گه‌ياندنى ئه‌وه‌ى كه‌ پێغه‌مبه‌رى () پێ نێردراوه‌ بۆمان، وه‌ به‌ ڕوونكردنه‌وه‌ى ئه‌وه‌ى كه‌ شاراوه‌يه‌ له‌ ئێمه‌ له‌و په‌يامه‌، ده‌واكارين خوا لێيان ڕازى بێتء ئه‌وانيش ڕازى بكات .

ئه‌مه‌يه‌ بيروباوه‌ڕ و هه‌ڵوێستى ئه‌هلى سوننه‌ و جه‌ماعه‌ سه‌باره‌ت به‌ زانايان . له‌ پاش ئه‌مه‌ با بزانين بيروباوه‌ڕ و هه‌ڵوێستى ئه‌هلى بيدعه‌ و حزبايه‌تى چۆنه‌ سه‌باره‌ت به‌ زانايانى ئه‌هلى سوننه‌ ؟  (تانه‌وته‌شه‌ردان له‌ زانايان و دژايه‌تی و ڕقه‌به‌رايه‌تى كردنيان و به‌ چاكه‌ باس نه‌كردنيان و دوور خستنه‌وه‌ى خه‌ڵك لێيان و نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لاى ئه‌وان) يه‌كێكه‌ له‌ نيشانه‌ گه‌وره‌كانى (ئه‌هلى بيده‌ع و حزبايه‌تى) له‌ كۆن و تازه‌دا:

ئيمامى (الـقرطـبـي) ڕه‌حمه‌تى خواى لێبێت له‌ ته‌فسيرى ئايه‌تى ( ... وَلاَ تَتَّبِعُواْ السُّبُلَ ...) دا [الأنعام: 153] فه‌رموويه‌تى: (وقد قال بعض العلماء العارفين: هذه الفرقة التـي زادت فـي فِـرَق أمَّة محمَّد () هُمْ: قَـومٌ يُـعادونَ الـعُلماء ويُبغضونَ الفقهاء) تفسير القرطبي: (7 / 141) . واته‌: هه‌ندێك زاناى شاره‌زا و خواناس فه‌رموويانه‌: ئه‌و فيرقه‌يه‌ى كه‌ زيادى كردووه‌ له‌ فيرقه‌ گومڕاكانى ئوممه‌تى مـحمَّـد () ئه‌وانه‌ بريتين له‌: كه‌سانێك كه‌ دژايه‌تى زانايان ده‌كه‌ن و ڕقـيانه‌ له‌ شه‌رع ناس و فه‌قيهه‌كان .

وه‌ ئيمامى (أبو حاتـم الرازي / 195 ـ 277 هـ) فه‌رموويه‌تى: (علامةُ أهل البـدَع الوقيعةُ فـي أهل الأثـر) . واته‌: نيشانه‌ى (ئةهلي بيدةع) ئه‌وه‌يه‌: قسه‌ ده‌كه‌ن به‌ (ئه‌هلى حه‌ديث و ئةثـه‌ر) .

وه‌ ئيمامى (الـبربـهاري ـ ت / 329 هـ) فه‌رموويه‌تى: (إذا سمعتَ الرجل يطعنُ على الآثار، أو يَـردُّ الآثار، أو يُـريدُ غير الآثار، فاتَهمهُ على الإسلام، ولا تشك أنَّهُ صاحب هوى مُبتدع) . واته‌: ئه‌گه‌ر بيستت كه‌سێك تانه‌ له‌ فه‌رمووده‌ و ميراتى پێغه‌مبه‌ر () و سه‌له‌ف بدات، يان ڕه‌ديان بكاته‌وه‌، يان غه‌يرى ئه‌وه‌ى ده‌ويست، ئه‌وا توهمه‌ت بارى بكه‌ به‌رامبه‌ر به‌ ئيسلام و هيچ گومانيشت له‌وه‌دا نه‌بێت كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ هه‌ڵگرى هه‌واو ئاره‌زووه‌ و بيدعه‌چىيه .

وه‌ ئيمامى (إسماعيل الصابونـي / 372 ـ 449 هـ) فه‌رموويه‌تى: (وعلاماتُ أهل البدَع علـى أهلها باديةٌ ظاهرة، وأظهرُ آياتـهم وعلاماتـهم شِـدَّةُ مُعاداتـهم لـحملة أخبار النبـي ()، واحـتقارهم لـهم، واستخفافهم بـهم) [عقيدة السلف أصحاب الـحديث ص: (182)] .  واته‌: نيشانه‌كانى (ئه‌هلى بيده‌ع) به‌ سه‌ريانه‌ ديار و ئاشكرايه‌، وه‌ ئاشكراترين نيشانه‌يان: دژايه‌تى توونديانه‌ بۆ هه‌ڵگرانى فه‌رمووده‌كانى پێغه‌مبه‌ر ()، وه‌ بێ ڕێزى نواندنيانه‌ به‌رامبه‌ريان و سوكايه‌تى كردنيانه‌ پێيان .

وه‌ ئيمامى (أحـمد بن القطان / 170 ـ 256 هـ) فه‌رموويه‌تى: (ليس فـي الدنيا مُبتدِعٌ إلاَّ وهو يُبغِضُ أهل الـحديث) . واته‌: بيدعه‌چى يه ك نى يه‌ له‌ دونيادا ئيللا ڕقيه‌تى له‌ (ئه‌هلى حه‌ديث) .

وه‌ ئيمامى (قتيبة بن سعيد / 149 ـ 240 هـ) فه‌رموويه‌تى: (إذا رأيت الرجل يُحبُ أهل الـحديث فإنَّـهُ علـى السنَّـة، ومَـنْ خالفَ هذا فاعلم أنَّـهُ مُبتـدع)_((( ئه‌م وته‌ به‌ نرخانه‌ له‌م كتێبه‌وه‌ وه‌رگيراون: "لَـمُّ الـدُّرُّ الـمَنـثور من القول الـمأثـور" لـجمال الـحارثـي ، قرأهُ وراجـعهُ فضيلة الشيخ صالـح الفوزان حـفظهُ الله .)))

واته‌: ئه‌گه‌ر بينيت كه‌سێك (ئه‌هلى حه‌ديث) ى خۆش ده‌ويست ئه‌وا ئه‌و كه‌سه‌ له‌ سه‌ر سوننه‌ت و به‌رنامه‌كه‌ى پێغه‌مبه‌ره‌ ()، وه‌ هه‌ر كه‌سێك پێچه‌وانه‌ى ئه‌مه‌ بێت ئه‌وا بزانه‌ ئه‌و كه‌سه‌ موبته‌ديع و بيدعه‌چى يه .

* حزبيه‌كان و هه‌ڵوێستيان به‌رامبه‌ر زانايانى ئه‌هلى سوننه‌:

شێخ (صالـح بن سعد السحيمي) له‌ هه‌ژمار كردنى ديارده‌و سيفه‌ته‌كانى حزبيه‌كاندا فه‌رموويه‌تى له‌وانه‌: ( ـ إشاعَةُ الأباطيل والأكاذيب ونسبتها إلى عُلماء السلف وإلى الدُّعاة السائرين على الـمنهج الـحق، بقصد تشويه سُمعتهم والنَّيل من مكانتهم وصرف الشَّباب عنهم ليرتـموا في أحضان تلك الـجماعات) من كتاب "النصر العزيز على الرد الوجيز" للشيخ ربيع بن هادي الـمدخلي ص: (46 ـ 48) ، نقلاً عن كتاب: "الفَتاوى الـمهمة في تبصير الأُمَّة" جمع وتعليق جمال بن فريحان الـحارثي ص: (185 ـ 187) . واته‌: بڵاوكردنه‌وه‌ى چه‌ندين شتى پڕوپووچ و درۆو ده‌له‌سه‌و ئه‌مانه‌ش ده‌ده‌نه‌پاڵ زانايانى سه‌له‌ف و ئه‌و بانگه‌وازكارانه‌ى كه‌ له‌سه‌ر به‌رنامه‌ى حه‌ق ده‌ڕۆن، به‌ مه‌به‌ستى له‌كه‌داركردنى ناوبانگيان و كه‌مكردنه‌وه‌ى پله‌وپايه‌يان و دوورخستنه‌وه‌ى گه‌نجان لێيان بۆ ئه‌وه‌ى بكه‌ونه‌ نێو باوه‌شى ئه‌و جه‌ماعاتانه‌وه‌ .

وه‌ شێخ (بكر بن عبد الله أو زيد) فه‌رموويه‌تى: (أنَّهم يزهدون في علماء السنة وينبذونـهم بالألقاب، فيصفون بعضهم بأنَّهُ عميل، والبعض الآخر بأنَّهُ مُداهِن، وتارةً يقولون عنهم: علماء الورق وعلماء الـحَيض والنِّفاس، وأنَّهم يَجهلون الواقع .. و .. و ..) حكم الانتماء إلى الـجماعات والفرق والأحزاب الإسلامية . واته‌: حزبيه‌كان گوێ ناده‌ن و كه‌مته‌رخه‌مى ده‌نوێنن ده‌رحه‌ق به‌ زانايانى ئه‌هلى سوننه‌و ناووناتۆره‌يان پێوه‌ ده‌نێن، بۆيه‌ وه‌سفى هه‌ندێك له‌ زانايان ده‌كه‌ن به‌وه‌ى كه‌وا به‌ كرێگيراوه‌، وه‌ هه‌ندێكى تريان به‌وه‌ى كه‌وا چه‌وره‌و ماستاو چييه‌، وه‌ هه‌ندێك جار له‌باره‌يانه‌وه‌ ده‌ڵێن: زانايانى كاغه‌زو زانايانى بێ نوێژى و زه‌يساني، وه‌ زانايان جاهيل و بێ ئاگان له‌ واقع .. و .. و .. له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌يشدا حزبيه‌كان دێـن كۆمه‌ڵێك سه‌ره‌نه‌زان (رُؤوس جُـهَّال) بۆ خۆيان و خه‌ڵكى داده‌نـێـن (وه‌كو...!!!) ئه‌نجا ده‌كه‌ونه‌ پياهه‌ڵدان و گه‌وره‌ ده‌ربڕين و وه‌سف كردنيان به‌ چه‌ندين وشه‌ى زل و ڕه‌ونه‌قدارى وه‌كو (داعيه‌ / بانگخواز) و (مُفكِّر / بيرمه‌ند) و (شه‌هيد) و (پسپۆر له‌ بوارى ..!) ... هتد !!

شێخ (صالـح بن سعد السحيمي) ) له‌ هه‌ژمار كردنى ديارده‌و سيفه‌ته‌كانى حزبيه‌كاندا فه‌رموويه‌تى له‌وانه‌: (4 ـ إضفاء هَالة من الـمدح والثَّناء على زُعماء تلك الـجماعات حتى ولو كانوا جُهالاً أو ليسوا من الراسخين في العلم) . واته‌: پۆشينى سه‌رانى ئه‌و جه‌ماعاتانه‌ به‌ خه‌رمانه‌يه‌ك له‌ پياهه‌ڵدان و ستايش كردن ئه‌گه‌ر چى زۆر نه‌زانيش بن يان ڕۆنه‌چووبن له‌ زانستدا . هه‌روه‌ها شێخ (بكر بن عبد الله أو زيد) فه‌رموويه‌تى: (يَلزم من الـحزبية اتـخاذ الـمبتدعين أئمة يُحتذى قولـهم ويُقتدى بأفعالـهم، ويُتَّخَذون قدوة وأسوة، ويكون قولـهم وتقييدهم وتنظيرهم مُسَلَّماً وإنْ خالفَ الـحق، وتلك هي قاصمة الظَّهر، والله الـمستعان) . واته‌: حزبايه‌تى ئه‌وه‌ پێويست ده‌كات كه‌وا بيدعه‌چييه‌كان بكرێن به‌ پێشه‌واو خه‌ڵك شوێنى قسه‌كانيان بكه‌ويت و چاو له‌ كرده‌وه‌كانيان بكه‌ن، وه‌ ئه‌وانه‌ بكرێنه‌ سه‌رمه‌شق و چاولـێكراو، وه‌ ده‌بێت قسه‌ و پابه‌ندكردن و ئاراسته‌كردنيان ملكه‌چى بۆ بكرێت ئه‌گه‌ر چى پێچه‌وانه‌ى حه‌قيش بێت، وه‌ ئه‌وه‌ش پشت شكێنه‌ره‌، خوا يارمه‌تى ده‌ر بێت .

* بۆ چى ئه‌هلى بيدعه‌ و حزبايه‌تى ڕقيان له‌ زانايانى ئه‌هلى سوننه‌يه‌؟

هۆكارى ڕق لێبوونى ئه‌هلى بيدعه‌و حزبايه‌تى له‌ زانايانى ئه‌هلى سوننه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى كه‌وا ته‌نها زانايانى ئه‌هلى سوننه‌ن هه‌ڵده‌سن به‌ گه‌ياندن و ڕوونكردنه‌وه‌ى ڕاستيه‌كان و له‌ هه‌مان كاتيشدا هه‌ڵده‌سن به‌ ڕه‌دكردنه‌وه‌و به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ى لاڕێ بوون و گومڕايی و زياده‌ڕه‌وى و شوبوهات و چه‌واشه‌كاريه‌كانى ئه‌هلى بيدعه‌و حزبايه‌تی، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ مايه‌ى ئه‌وه‌ى كه‌وا موسڵمان به‌رچاو ڕۆشن ببنه‌وه‌و شوێنى ئه‌وان نه‌كه‌ون و به‌ ساخته‌كاری و چه‌واشه‌كاريه‌كانيان هه‌ڵنه‌خه‌ڵه‌تێن .

پێغه‌مبه‌رى خواى () فه‌رموويه‌تى: ((يَحْمِلُ هَذَا الْعِلْمَ مِنْ كُلِّ خَلَفٍ عُدُولُهُ: يَنْفُونَ عَنْهُ تَحْرِيفَ الْغَالِينَ وَانْتِحَالَ الْمُبْطِلِينَ وَتَأْوِيلَ الْجَاهِلِينَ)) رواه البيهقي وصححه الألبانـي في "مشكاة الـمصابيح" رقم: (248) . واته‌: ئه‌م زانسته‌ له‌ هه‌موو نه‌وه‌يه‌كدا كه‌سانى دادوه‌ر و ڕاساڵ هه‌ڵيده‌گرن: لادانى زياده‌ڕه‌وان و پێوه‌نانى پووچه‌ڵكاران و به‌هه‌ڵه‌ لێكدانه‌وه‌ى نه‌زانه‌كانى لـێ دوورده‌خه‌نه‌وه‌ .

ئه‌م بابه‌ته‌ كۆتايى دێنم به‌ وته‌يه‌كى پێشه‌واى ئه‌هلى سوننه‌و جه‌ماعه‌ (ئيمامى ئه‌حمه‌د) ڕه‌حمه‌تى خواى لێبێت كه‌ فه‌رموويه‌تى:

(الـحمدُ للهِ الذي جعلَ في كُلِّ فَترَةٍ من الرُّسل بقايا من أهل العلم: يدعُونَ مَنْ ضَـلَّ إلـى الـهُدى .. ويصبرونَ منهم على الأذى .. يُـحيونَ بكتاب اللهِ الـمَوتى .. ويُبصرونَ بنورِ اللهِ أهلَ العَمـى، فكم مِنْ قَـتيلٍ لإبليسٍ أَحيَوهُ .. وكم مِنْ ضالٍّ تائِـهٍ قد هَـدَوهُ .. فما أحسنَ أثرُهُم على الناس وأقبـحَ أثرُ الناسِ عليهم !!! ينفَونَ عن كتابِ اللهِ تَحريفَ الغالين، وانتـحالَ الـمُبطلين، وتأويلَ الـجاهلين) قالهُ إمامُ أهل السنَّة الإمام أحمد فـي مُقدمة كتابهِ: "الـردُّ على الـجهمية" .  واته‌: سوپاس و ستايش بۆ ئه‌و خوايه‌ى كه‌ له‌ دواى پێغه‌مبه‌ران له‌ هه‌موو سه‌رده‌مێكدا هه‌ندێكى هێشتووه‌ته‌وه‌ له‌ زانايان: بانگه‌وازى گومڕا بووان ده‌كه‌ن بۆ سه‌ر ڕێگاى ڕاست و هيدايه‌ت .. وه‌ ئارام ده‌گرن له‌سه‌ر ئازاردانى ئه‌وان بۆيان .. به‌ كتێبه‌كه‌ى خوا دڵ مردووه‌كان زيندوو ده‌كه‌نه‌وه‌ .. وه‌ به‌ ڕووناكى ئايينه‌كه‌ى خوا كه‌سانى كوێرو گوێره‌وه‌ر چاو ڕۆشن ده‌كه‌نه‌وه‌ . جا چه‌ندين كوژراوى ده‌ستى شه‌يتانيان زيندوو كردووه‌ته‌وه‌ .. وه‌ چه‌ندين گومڕاو سه‌رگه‌ردان و سه‌رلێشێواويان ڕێ پيشانداوه‌ ..

ئاى چه‌ند جوانه‌ شوێنه‌وارى هه‌وڵه‌كانى زانايان بۆ سه‌ر خه‌ڵكى .. وه‌ چه‌ند ناشيرينه‌ شوێنه‌وارى خه‌ڵكى بۆ سه‌ر ئه‌وان !!! گۆڕانكارى زياده‌ڕه‌وه‌كان، و ئه‌و شتانه‌ى كه‌ پوچه‌ڵ كاره‌كان ده‌يده‌نه‌ پاڵ دين و، به‌ هه‌ڵه‌ مانا كردنى نه‌زان و نه‌فامه‌كان: لـه‌ كتێبه‌كه‌ى خوا دوور ده‌خه‌نه‌وه‌ .

وآخر دعوانا أن الـحمد لله رب العالمين ..

وصلى الله على نبينا محمد وعلى آلِهِ وَصحبِهِ وسلم.

ئاماده‌کردنی مامۆستا  : محمد عبد الرحمن لطيف       





لەلایەن : gardin
         
بەروار :
٢٠١٥/٠٥/١٨
         
هاووپۆل / بەش : بیروباوەڕی ڕاست

مافی گشت موسڵمانێکه‌ بۆ سود وه‌رگرتن و بڵاو کردنه‌وه‌ی گشت بابه‌ته‌کانی ماڵپه‌ڕی فه‌رمووده‌